در پست پیشین به ضرورت وجود قانون خاک به عنوان لازمه ای برای محیط زیست پایدار اشاره کردیم...به قول دوستان بحث در عین تامل برانگیز بودن بسیار حیاتی است...شاید با خواندن پست پیشین ترس برتان داشته است ولی گهگاهی در زندگی برای پی بردن به اهمیت یک چیز باید بترسیم که مبادا آن را از دست بدهیم...شاید سخت ترین کار نبش قبر حقایق تلخ باشد ولی گفتنی ها رو باید گفت وگرنه باطل بر ما چیره خواهد شد و نمونه اش می شود احمقانه ترین سیل جهان!

جنبه های مهم در تدوین قانون خاک

1)آموزش، ترویج و حمایت.

*ترویج استفاده پایدار از خاک.

*ارائه آموزش های لازم در سطح جامعه در خصوص استفاده پایدار از خاک.

*حمایت از فعالیت های حفاظت خاک.

*توجه به دانش بومی و ارتقاء آن در پایداری خاک. 

2) فراگیر بودن.

عمومیت داشتن قانون برای اراضی بطور عام: کشاورزی، منابع طبیعی، شهری و صنعتی. 

3) مبارزه با تخریب ( فرسایش، آلودگی، کاهش حاصلخیزی و...).

*انجام بررسی های علمی به منظور تعیین علل و عوامل تخریب خاک.

*توسعه متدولوژی های تشخیص فرایند تخریب.

*تهیه فهرستی  از فرایند بالقوه و بالفعل تخریب خاک در حوزه های مختلف.

*الویت بخشیدن به پیشگیری از تخریب.

*انجام اقدامات اصلاحی و احیایی جهت جبران تخریب خاک.

4) اکولوژی وحفظ تنوع زیستی خاک.

*تعیین اصول حفاظت از تنوع زیستی خاک.

*حفظ کارکردهای اکولوژیکی خاک به سبب ارزش آن برای تنوع زیستی و زندگی انسان. 

5) مديريت و بهره برداري مناسب خاک به منظور حفاظت محيط زيست.

6) نظارت،مدیریت و پایش.

*نظارت و ارزیابی طرح های اجرائی با هدف تعیین آثار آنها بر روی خاک.

*تهیه و تدوین ضوابط اجرائی و نظارت و پایش مدیریت خاک ها. 

7) توسعه پایدار، پایداری و بهره برداری.

*تدوین استانداردهای لازم جهت استفاده پایدار از خاک و الزام در رعایت آنها.

*تعیین عوامل بازدارنده در استفاده پایدار از خاک.

*برای خاکهای مناطق مختلف مفهوم پایداری کاملاً روشن و استانداردهای کمی ارائه شود. 

8) تشویق، تنبیه و اخذ مجوزهای قانونی. 

9) اعتبارات و تشکیلات

*تشکیل یک سازمان دست اندرکار امور مربوط به خاک و اتخاذ تدابیر و تمهیدات  لازم جهت تضمین استفاده پایدار.

*شرح شفاف وظایف و روش قانونی مسئولانی که حوزه مسئولیت آنها به امور خاک مرتبط است.

*توانمندسازی مدیران، سازمان های اجرائی جهت انجام وظایف و مسئولیت ها.

*تأمين بودجه براي  پيشگيري از تخريب، اصلاح و احيا خاک.

*اختصاص مراجع خاصي از تشکيلات قضائي جهت رسيدگي سريع به موضوعات مربوط به خاک.

10) برنامه ريزي.

*تهيه و تدوين سياست و استراتژی مديريت خاک.

*تفکيک کشور به مناطق اکولوژيک جهت ارائه روش هاي مديريتي.

*تهيه و اجراي طرح هاي مديريت خاک.

چند نمونه ازمواد برگزيده قوانین خاک در نقاط مختلف جهان 

قانون حفاظت خاک کانادا سپتامبر 1988

اين قانون مشتمل بر 25 ماده مي باشد.

ماده 3- وظیفه زمین دار:

هر زمین دار، در رابطه با زمین خود بايد روش های مناسبی را به کار گیرد که:

از اتلاف یا از بین رفتن خاک پیشگیری کند یا اگر اتلاف یا از بین رفتن خاک رخ داد، از ادامه آن جلوگیری کند.

ماده 4- راهنمایی برای انجام اقدامات اصلاحی:

اگرمأمور از اقدامات به کار رفته در مورد زمین رضایت نداشته باشد:

اقداماتی برای پیشگیری ازاتلاف یا از بین رفتن خاک، یا اقداماتی برای توقف اتلاف یا از بین رفتن خاک توصیه کند.

در آن صورت مامور باید ابلاغی را مستقیماً برای زمین دار ارسال نماید. در این ابلاغ چارچوب زمانی و اقدامات اصلاحی باید مشخص شده باشد.

ماده 6-  اقدامات اصلاحی:

اگر زمین دار در چارچوب زمانی تعیین شده به ابلاغ توجهی نکند مأمور یا فرد منصوب شده از سوی او می تواند وارد زمین شود و اقدامات اصلاحی تعیین شده در ابلاغ را انجام دهد.

ماده 21- مجوزها:

یک مقام محلی از طریق حکم، یک یا چند مورد از موارد زیر را می تواند انجام دهد:

الف) نسبت به صدور مجوز در خصوص موارد زیر اقدام نماید:

1. انتقال خاک از زمین.

2. سوزاندن کاه و کلش روی زمین.

ب) شرایط احراز، تعلیق، تجدید یا لغو مجوز را تعریف و تبیین کند.

ماده 22- تخلفات:

1. فردي که از این قانون یا مقررات تخطی کند یا

2. شرایط و ضوابطی که بر اساس آن مجوز صادر شده را نقض کند.

مقصر شناخته شده و باید جریمه ای تا 5000 دلار پرداخت کند.

قانون حفاظت خاک و آب چین 1995

اين قانون مشتمل بر 8 بخش و 39 ماده می باشد. 

ماده 6- پشتیبانی پروژه های حفاظت خاک و آب:

جنبه های فنی پروژه های حفاظت خاک و آب باید توسط شخص ماهر و کاردانی  پشتیبانی شود، این شخص باید توسط کارگزار حکومت مرکزی تصدیق و سفارش شده باشد.

ماده 7- پژوهش،ترویج و آموزش حفاظت خاک و آب:

کارگزار مسئول دولت مرکزی می بایست پژوهش،توسعه، ترویج و آموزش حفاظت خاک و آب را تقویت کرده و با دیگر کارگزاران مربوطه در طراحی و انجام برنامه های پژوهش، گسترش و آموزش همکاری نماید.

ماده 16- مناطق تعیین شده برای حفاظت خاک و آب:

*مناطق آبخیز ذخیره ای.

*مناطق آبخیز قرار گرفته در حوضه های رودخانه ای.

*سواحل دریا، سواحل دریاچه و حواشی راه های آبی.

*تپه های شنی، سواحل و سایر مناطق مستعد به فرسایش بادی.

*مناطق شیب داری که شیب به اندازه ای است که تهدیدی برای امنیت عمومی باشد.

ماده 18- تصویب برنامه برای مناطق تعیین شده برای حفاظت خاک و آب:

کارگزار مسئول می بایست یک برنامه حفاظت بلند مدت برای مناطق فوق داشته و هر 5 سال باید این برنامه در مجلس بر اساس شرایط  بررسی و تجدید نظر شود. اگر نیاز به تغییر در برنامه باشد کارگزار مسئول از طریق مجاری اداری تغييرات را به دولت مرکزی برای تصویب تسلیم کند.

ماده 27- اعمال نیروهای پلیس:

 کارگزار مسئول برای انجام مدیریت اضطراری یا اعمال مجازات در مناطق تعیین شده  برای حفاظت خاک و آب می تواند از ارتش یا پلیس در مناطق محلی کمک بگیرد.

ماده 28- بودجه و سرمایه گذاری:

تمامی کارگزاری های مربوطه و مسئول در تمامی سطوح باید سالیانه پروژه های حفاظت را تامین بودجه سازند.بودجه برای آموزش، توسعه، ترویج و پ‍ژوهش در حفاظت خاک و آب نیز باید تامین شود.

ماده 30- موارد مورد توجه دولت برای تعیین بودجه:

1.  سرمایه گذاری جامع و همه جانبه حفاظت خاک و آب.

2.  تامین سرمایه برای پروژه های حفاظتی اضطراری.

3. بهره گیری از پژوهش، بررسی و بهبود تکنولوژی.

4. تامین سرمایه برای تقویت تبادلات و همکاری های بین المللی.

ماده 32- مجازات اشغال غیر قانونی زمین:

هر گونه استفاده از زمین های شیب دار  خصوصی یا عمومی، جنگل های ملی یا عمومی بدون اجازه ، که باعث از دست رفتن خاک و آب یا صدمه به حفاظت خاک و آب شود به صورت زیر مجازات می شود:

*حبس به مدت حداقل 6 ماه و حداکثر 5 سال و جریمه 600000دلار.

*اگر جرم جدی نبوده و قابل بخشش باشد حبس ممکن است کاهش یافته و یا حذف شود. ولی اگر موجب فاجعه شود حبس می تواند تا 50% افزایش يابد.

*اگر این فعالیت منجر به مرگ شود مدت حبس حداقل 5 و حداکثر 12 سال و  جریمه تا 1میلیون دلار می تواند افزایش یابد.

*تمامی محصولات، وسایل و تجهیزات استفاده شده در ارتکاب فعالیت غیر قانونی فوق ضبط می شود.

ماده 33- مجازات فعالیت های غیر قانونی:

ارتکاب یکی ازموارد زیر  جریمه حداقل 6000دلار و حداکثر 300000 را به دنبال خواهد داشت:

1. انجام برنامه حفاظت خاک و آب بدون رعایت استانداردهای فنی و یا  قصور در

تصحیح خطاهای فوق ظرف مدت تعیین شده.

2. قصور درتسلیم و یا در انجام برنامه حفاظت خاک و آب .

اگر تخلف بند 2 منجر به از دست رفتن خاک و آب و یا صدمه به خاک و آب شود

مجازات حبس که حداقل 6 ماه و حداکثر 5 سال می باشد و جریمه ای که حداکثر  800000 دلار می باشد را به دنبال خواهد داشت.

وضعیت قانون خاک در ایران

با وجود اینکه سالها از تأسیس بخش حفاظت خاک و آب می گذرد، تاکنون قانون جامعی در مورد خاک در ایران تصویب نشده است. حال آنکه یکی از تعهدات دولت در برنامه سوم تهیه و پیگیری تصویب قانون خاک بوده است.با تدوين قانون خاک به بخش مهمی از آن می توان نائل گردید.همچنین با تدوین و تصویب این قانون می توان اصل 3و 43 قانون اساسی که بر تأمين خودکفایی و افزایش تولیدات کشاورزی و اصل  50 قانون اساسی که بر حفاظت محیط زیست تاکید دارد را تا حد زیادی محقق نمود.در حال حاضر سه نهاد پیگیر امر تهیه وتدوین قانون خاک در ایران می باشند که به ترتیب سازمان جنگل ها و مراتع مسئول قانون جامع حفاظت خاک وآبخیزداری،سازمان حفاظت محیط زیست مسئول قانون جلوگیری از آلودگی خاک و معاونت آب و خاک وزارت کشا ورزی مسئول قانون جامع خاک می باشند.پیش نویس لایحه قانون جامع خاک ایران در بهار 1387 تدوین شد که اين پيش نویس مشتمل بر 35 ماده مي باشد و اهداف اصلی آن عبارتند از:

*تدوین بنیان های حقوقی ناظر بر نحوه استفاده، مدیریت و بهره برداری پایدار از منابع خاک.

*ارتقاء بهره برداری، حفاظت، احیا و بهره وری بهینه از منابع خاک.

*تدوین مبانی حقوقی جلوگیری از تغییرات نامناسب کاربری خاک.

*بستر سازی به منظور جلوگیری از استفاده نامناسب از منابع خاک و اراضی.

امیدوارم هر چه زودتر بتوان با اجرایی ساختن این قانون روند شتابناک تخریب ایران زمین کاسته شود...